سل:

 

سل يك بيماري عفوني نكروز دهنده حاد يا مزمن است كه باعث گرفتاري ارگان هاي مختلف بدن به خصوص ريه ها ميشود .

سل خارج ريوي ممكن است اندام ها و بافت هاي مختلف از جمله غده هاي لنفي ،پرده جنب،پريكارد، كليه ،استخوان ،مفاصل،حلق ،گوش مياني،پوست ،روده،پرده صفاق و چشم را درگير كند.

از طرف WHO ، بروز بيماري سل ريوي اسمير مثبت براي ايران 11 مورد در هر صد هزار نفر جمعيت برآورد شده است .

علائم:

 

شايعترين و مهمترين علامت بيماري سل ريوي ،سرفه پايدار به مدت 2 هفته يا بيشتر است كه معمولا همراه با خلط خوني می باشد . علائم ديگر شامل تب ،درد قفسه سينه ،تنگي نفس ،كاهش اشتها ،بي حالي و خستگي شبانه است .

اگر علائمي مانند بزرگي غدد لنفاوي و ترشح چركي ازآنها ،درد و تورم مفاصل ،تغيير شكل  استخوان ها ،سردرد ،تب و سفتي گردن ،اختلال ادراري و نازايي وجود داشت يكي از بيمار يهاي احتمالي ميتواند سل خارج ريوي باشد .

 

تشخيص:

 

ساده ترين ، در دسترس ترین و بهترين راه تشخيص سل ريوي اسمير مثبت ،آزمايش خلط ميباشد . بهترين نحوه نمونه گيري تهيه cc5-3 خلط به روش زير مي باشد :

نمونه اول در اولين مراجعه بيمار- نمونه دوم صبح زود روز بعد –نمونه سوم در زمان تحويل دو نمونه ديگر .

 نمونه ها حداكثر ظرف مدت72 ساعت بايد به آزمايشگاه ارسال گردد.

سل ريوي بيش از 80% مواردابتلا به سل را تشكيل مي دهد.

 

تعريف اپيدميولوژيك سل ريوي:

سل ريوي اسمير مثبت :

-         دو آزمايش اسمير خلط مثبت

-         يك آزمايش اسمير خلط مثبت و تغييرات راديوگرافیک قفسه سينه  كه نشانگر سل ريوي باشد .

-         يك آزمايش اسمير خلط مثبت و يك كشت مثبت خلط .

 

سل ريوي اسمير منفي:

-دو سری آزمايش اسمير خلط منفي به فاصله حداقل 2 هفته و تغييرات راديوگرافیک قفسه سينه که مويد سل ريوي باشد .

- آزمايش اوليه اسمير مستقيم خلط منفي به همراه كشت خلط مثبت.

- بيمار با حال عمومي بد كه علي رغم 14-10 روز درمان آنتي بيوتيك وسيع الطيف در حال عمومي وی تغييري حاصل نشود و تغييرات  راديوگرافیک  مويد سل ريوي بوده و تصميم پزشك بر شروع يك دوره كامل درمان ضد سل باشد .

 

درمان :

 

اساس درمان بيماري سل را درمان دارويي تشكيل ميدهد . در اكثر موارد خطر سرايت بيماري 2 هفته پس از آغاز درمان موثر از بين رفته و با تكميل دوره درمان ،منبع عفونت از جامعه حذف خواهد شد. بعد از تشخيص و تشكيل پرونده در مركز بهداشت شهرستان درمان و پايش ، مطابق جدول  بعد انجام مي شود:

 

 

بيماران جديد

مرحله حمله اي

زمان انجام  آزمايش خلط (پايش)

مرحله نگهدارنده

زمان پايش

اسمير مثبت

اسمير منفي

خارج ريوي

2 ماه  درمان با HRZE يا 2 ماه درمان با HRZS

پايان ماه دوم

4 ماه HR

پايان ماه 4 و 6

 

اين درمان به صورت رايگان در اختيار بيماران مبتلا به سل قرار داده مي شود.

 

براي جلوگيري از عوارض  عصبي ايرونیازيد ،استفاده از پيريدوكسين توصيه ميشود.

H : ISONIAZID(INH)

R: RIFAMPIN(RIF)

Z: PYRAZINAMIDE(PZA)

E: ETHAM BUTOL(EMB)

اقدامات لازم براي اطرافيان :

احتياط خاصي در مورد وسايل شخصي بيمار لازم نيست.

اگر اطرافيان علائم بیماری را نداشته باشند ، ضمن آموزش علائم بيماري بايد به آنها يادآور شد تا در صورت بروز علائم ، مراجعه نمايند . توصيه ميشود كه يك ماه بعد نيز اين افراد مورد معاينه مجدد قرار گيرند . ولي كودكان در تماس با بيمار سل ريوي اسمير مثبت نياز  به بررسي خاص دارند .

لازم به ياد آوري است كه از افراد  در تماس با  بيماران مسري ، به استثنای مجاورين نزديك در داخل يك محوطه كوچك ، تعداد نسبتا كمي دچار عفونت ميشوند و از افراد  عفونت يافته نيز تعداد كمي (5% تا 10%) در طول عمر خود دچار بيماري ميشوند .

 

جايگاه PPD (تست پوستي توبركولين  TST ):

 

آزمايش پوستي توبركولين از نظر باليني ارزش محدودي دارد، به اين معني كه تست توبركولين مثبت بيماري سل را هميشه  به دنبال ندارد  و از طرف ديگر  وجود تست توبركولين منفي تشخيص سل را كاملا رد نمي كند . اين تست  از نظر باليني به ويژه در سنين زير 5 سال داراي اهميت است و يك تست مثبت ميتواند نشانه عفونت جديد باشد .

سل در كودكان :

سل در كودكان 15-5 درصد از كل موارد سل باليني را تشكيل مي دهد . چنانچه كودكي  به سل مبتلا شود ، هميشه افراد بزرگسال خانواده وي از نظر سل ريوي اسمير مثبت بايد به دقت بررسي شوند . از علائم سل كودكان : كاهش وزن ،اختلال رشد ،سرفه ،خستگي ،تب شبانه و تعريق  بوده و معمولا همراه با تماس با يك فرد اسمير مثبت می باشد .

5 معيار تشخيص سل در كودكان :

با فراهم آمدن 3 داده از 5 معيار زير كودك تحت درمان سل قرار ميگيرد . معيار پنجم به تنهایی ميتواند دليل بيماري سل باشد :

  1. سابقه تماس با يك فرد اسمير مثبت
  2. مشاهده تصاوير غير طبيعي مانند بزرگ شدن يك طرفه گره هاي لنفاوي (ناف ريه و مدياستن ) يا سايه هاي نشان دهنده انفيلتراسيون در راديوگرافي ريه
  3. تست توبركولين مثبت
  4. وجود علائم باليني منطبق با بيماري سل
  5. مثبت بودن نتايج ازمايش ميكروب شناسي خلط يا شيره معده

 

  سخنی با همكار ان گرامي

 

با توجه به اهميت بيماري سل به منظور شناسايي و درمان صحيح و به موقع بيماران به موارد زير توجه فرماييد:

1-         در صورتيكه بيماري با سرفه بيش از 2 هفته (مخصوصا         productive) به شما مراجعه كرد ، به بيماري سل  هم به عنوان يك تشخيص افتراقي توجه نمایید .

2-                 در صورت شك به TB‌ جهت آزمايش ، بيمار را به نزديكترين مركز بهداشتي درماني راهنمايي فرمایيد .

3-                به بيمار در خصوص تهيه سه نمونه خلط مناسب آموزش داده و تاكيد نمایید كه آزمايش  رايگان است .

4-        در صورت مثبت بودن جواب آزمايش ، حداقل 6 ماه تحت درمان دارويي قرار خواهد گرفت كه درمان و آزمايشات حين درمان رايگان خواهد بود .

5-        در صورت منفي بودن جواب آزمايش خلط ، بيمار را حداقل 2 هفته تحت درمان با آنتي بيوتيك وسیع الطیف مناسب (بنابر تشخيص احتمالي) قرار داده ودر صورتي كه علائم تغيير نكرد و حال عمومي بيمار بهتر نشد ، مجددا براي وي آزمايش خلط درخواست كنيد .

6-                 مراجعين افغاني و پاكستاني از اهميت بيشتري برخوردارند(شيوع بيماري در اين گروه بيشتراست )

7-        در صورتيكه بيمار HIV مثبتي به مطب شما مراجعه مينمايد وي را جهت بررسي از نظر ابتلا به بيماري سل به مركز بهداشت شهرستان مرودشت واحد پيشگيري و مبارزه با بيماري هاي واگير ارجاع نماييد .

8-        اگر كودكي با علائمي مانند كاهش وزن ،اختلال رشد ،سرفه ،خستگي ،تب شبانه، تعريق، به شما مراجعه نمود بيماري سل را به عنوان يكي از تشخيص هاي افتراقي در نظر داشته باشيد .

 

 

تلفن پيام گير : 3312010-0728 جهت اعلام موارد بيماري هاي  واگير معرفي ميگردد .

 

 

 

 

تاریخ آخرین بروزرسانی   :  1389-5-9 8:29        برو بالای صفحه نسخه قابل چاپ