ید؛ سنگ‌بنای تولید هورمون‌های تیروئیدیید اصلی‌ترین ماده اولیه برای ساخت هورمون‌های تیروئیدی (T3 و T4) است. کمبود ید در بدن می‌تواند منجر به طیف وسیعی از اختلالات (IDD) شود که شامل موارد زیر است: 

گواتر: بزرگ شدن غده تیروئید به دلیل تلاش برای جذب ید بیشتر.کم‌کاری تیروئید (Hypothyroidism): کاهش سوخت‌وساز بدن، خستگی مزمن و افزایش وزن.اختلالات تکاملی (کرتینیسم): در صورت کمبود ید در دوران بارداری، منجر به آسیب‌های جبران‌ناپذیر عصبی و ضریب هوشی پایین در نوزادان می‌شود.

توصیه کاربردی: بهترین منبع ید، استفاده از نمک یددار تصفیه شده است. باید توجه داشت که نمک یددار باید در پایان پخت به غذا اضافه شود و در ظروف در بسته و دور از نور و رطوبت نگهداری گردد تا ید آن تبخیر نشود.

 سلنیوم؛ محافظ تیروئیدسلنیوم دارای بالاترین غلظت در غده تیروئید است.

این عنصر برای تبدیل هورمون غیرفعال T4 به فرم فعال T3 ضروری است و به عنوان یک آنتی‌اکسیدان از غده تیروئید در برابر آسیب‌های اکسیداتیو (به‌ویژه در بیماری‌های خودایمنی مانند هاشیموتو) محافظت می‌کند.

منابع غذایی: آجیل برزیلی (غنی‌ترین منبع)، ماهی، تخم‌مرغ، گوشت قرمز و غلات کامل

 آهن؛ بازیگر پشت صحنه.کم‌خونی فقر آهن می‌تواند اثربخشی هورمون‌های تیروئیدی را کاهش دهد و سوخت‌وساز سلولی را مختل کند.

درمان کم‌کاری تیروئید در افرادی که دچار کم‌خونی فقر آهن هستند، معمولاً با پاسخ درمانی ضعیف‌تری همراه است.منابع غذایی: حبوبات، گوشت‌های بدون چربی و سبزیجات برگ سبز تیره.

 مدیریت گواتروژن‌ها (نکته مهم)برخی مواد غذایی به نام “گواتروژن” (مانند کلم بروکلی، گل‌کلم و سویا) در صورت مصرف بسیار زیاد و خام، می‌توانند در جذب ید اختلال ایجاد کنند.

نکته مهم: پخت‌وپز این مواد غذایی تا حد زیادی اثر گواتروژنیک آن‌ها را از بین می‌برد.

بنابراین برای افراد سالم، مصرف متعادل آن‌ها هیچ مانعی ندارد و تنها برای افراد دچار کم‌کاری تیروئید شدید یا کمبود ید حاد، رعایت اعتدال توصیه می‌شود.

 توصیه‌های کلیدی برای کنترل اختلالات تیروئیدیبرای افراد مبتلا به اختلالات تیروئیدی، رویکرد تغذیه‌ای باید تحت نظر پزشک و متخصص تغذیه باشد: بدون تجویز پزشک، مکمل ید مصرف نکنید؛ چرا که ید بیش از حد می‌تواند تیروئید را دچار “پرکاری” یا تشدید حملات خودایمنی کند.در بیماری‌های خودایمنی تیروئید (مانند هاشیموتو)، رژیم‌های غذایی سرشار از آنتی‌اکسیدان (میوه‌ها و سبزیجات تازه) و کاهش مصرف قندهای ساده و غذاهای فراوری شده توصیه می‌شود.قرص لووتیروکسین باید با معده خالی مصرف شود. مصرف همزمان دارو با قهوه، لبنیات یا مکمل‌های کلسیم و آهن، جذب دارو را مختل می‌کند. 

«فاطمه زارع» کارشناس مسوول واحد بهبود تغذیه مرکز بهداشت مرودشت