در گفتگو با مهندس «حمید کرمی» کارشناس مسوول واحد بهداشت محیط مرکز بهداشت مرودشت

سبزیجات از مهم‌ترین اجزای سبد غذایی و منبع ارزشمندی از فیبر، ویتامین‌ها، املاح و ترکیبات آنتی‌اکسیدانی هستند؛ با این حال، مصرف سبزیجات خام یا نیم‌پز در صورت رعایت نکردن اصول بهداشتی می‌تواند خطر انتقال برخی عوامل بیماری‌زا را افزایش دهد. سبزیجات ممکن است در مراحل مختلف تولید، آبیاری، برداشت، حمل‌ونقل و عرضه با عوامل میکروبی، انگل‌ها، خاک و سایر آلاینده‌ها تماس پیدا کنند.

برخی عوامل بیماری‌زا مانند باکتری‌های بیماری‌زا، ویروس‌ها و انگل‌های روده‌ای می‌توانند از طریق مواد غذایی آلوده وارد بدن شوند و موجب بروز علائمی مانند تهوع، استفراغ، اسهال، درد شکمی و تب شوند. کودکان، سالمندان، زنان باردار و افراد دارای ضعف سیستم ایمنی ممکن است در برابر عوارض این عفونت‌ها آسیب‌پذیرتر باشند

مراحل اصولی آماده‌سازی سبزیجات برای مصرف جداسازی و پاک‌سازی اولیه

پیش از شست‌وشو، برگ‌ها و قسمت‌های آسیب‌دیده، پوسیده، زرد یا آلوده سبزی را جدا کنید. گل‌ولای، خاک و مواد خارجی قابل مشاهده نیز باید برطرف شوند. این مرحله باعث کاهش بار آلودگی و افزایش اثربخشی مراحل بعدی می‌شود.

شست‌وشو با آب سالم و جاری

سبزی‌ها باید به‌طور کامل با آب سالم و جاری شسته شوند. شست‌وشوی مکانیکی، به‌ویژه مالش ملایم سطح سبزی و جدا کردن برگ‌ها، می‌تواند بخش قابل توجهی از خاک و آلودگی‌های سطحی را حذف کند.
نکته مهم این است که شست‌وشو به‌تنهایی معادل گندزدایی نیست و نمی‌توان انتظار داشت تمام میکروارگانیسم‌ها یا انگل‌ها تنها با آب از بین بروند.
انگل‌زدایی و گندزدایی
برای سبزیجاتی که قرار است به صورت خام مصرف شوند، پس از شست‌وشوی اولیه، باید از محصول گندزدا و ضدعفونی‌کننده مجاز و مخصوص مواد غذایی و سبزیجات استفاده شود.
مقدار مصرف، مدت تماس و روش استفاده باید دقیقاً مطابق دستور درج‌شده روی برچسب محصول یا دستورالعمل رسمی بهداشتی باشد؛ زیرا غلظت نامناسب یا زمان تماس ناکافی می‌تواند اثربخشی فرآیند را کاهش دهد.
 آبکشی نهایی

پس از پایان زمان تماس ماده گندزدا، سبزیجات باید با آب سالم و جاری به‌خوبی آبکشی شوند تا بقایای ماده گندزدا و آلودگی‌های باقی‌مانده از سطح آن‌ها حذف شود.

آیا سرکه، نمک یا آبلیمو برای ضدعفونی کافی است؟

استفاده از موادی مانند نمک، سرکه یا آبلیمو ممکن است در برخی شرایط به جدا شدن بخشی از آلودگی‌های سطحی کمک کند، اما نباید آن‌ها را جایگزین یک فرآیند استاندارد گندزدایی دانست. برای کاهش خطر آلودگی‌های میکروبی، استفاده از گندزداهای مجاز و مخصوص مواد غذایی، مطابق دستورالعمل مصرف، روش قابل اتکاتری است.

چند نکته مهم که باید جدی گرفته شود

 مایع ظرفشویی، پودر لباسشویی، صابون و مواد شوینده خانگی برای شست‌وشوی سبزیجات مناسب نیستند و نباید برای گندزدایی مواد غذایی مورد استفاده قرار گیرند.

 سبزیجات را پیش از آماده‌سازی، به‌خصوص هنگام مصرف خام، به‌خوبی تمیز و گندزدایی کنید.
 از تماس سبزیجات خام و شسته‌نشده با سبزیجات آماده مصرف، غذای پخته، گوشت و مرغ خام جلوگیری کنید تا آلودگی متقاطع رخ ندهد.
 تخته، چاقو، آبکش، سینک و سایر وسایل مورد استفاده برای آماده‌سازی سبزیجات باید تمیز باشند.
 شستن دست‌ها با آب و صابون پیش و پس از آماده‌سازی مواد غذایی، یکی از ارکان مهم پیشگیری از انتقال آلودگی است.
 سبزیجات شسته و آماده مصرف را در شرایط مناسب و ترجیحاً در ظرف تمیز و دربسته داخل یخچال نگهداری کنید و از نگهداری طولانی‌مدت آن‌ها خودداری کنید.

یک نکته بسیار مهم درباره سبزیجات خام

گندزدایی مناسب، خطر آلودگی را کاهش می‌دهد اما لزوماً تمام عوامل بیماری‌زا را حذف نمی‌کند. بنابراین رعایت بهداشت در تمام زنجیره «تولید تا مصرف» اهمیت دارد، در مواردی که احتمال آلودگی بالا است، پخت کامل مواد غذایی از مؤثرترین روش‌های کاهش خطر بیماری‌های منتقله از غذا محسوب می‌شود.

توصیه بهداشتی

برای حفظ سلامت خانواده، سبزیجات را از مراکز عرضه معتبر تهیه کرده، از مصرف سبزی‌های دارای آلودگی ظاهری یا فساد خودداری کنید و مراحل پاک‌سازی، شست‌وشو، گندزدایی و آبکشی را به شکل صحیح انجام دهید.
رعایت همین اقدامات ساده می‌تواند نقش مهمی در کاهش خطر بیماری‌های منتقله از غذا و حفظ سلامت اعضای خانواده داشته باشد.